ISO 14001:2026 және ISO 9001:2026 стандарттарының жаңа нұсқаларына көшу

Бағдарлама

1-модуль: Стратегия және 2026 жылғы контекст

1. Кіріспе.

Танысу / кіріспе / курсқа шолу / тыңдаушылардың өзін таныстыруы.

ISO-ға кіріспе.

ISO стандарттарының жаңа нұсқаларындағы негізгі өзгерістерге шолу:

— ISO 14001:2026 «Экологиялық менеджмент жүйелері»;

— DIS / ISO 9001:2026 «Сапа менеджменті жүйелері».

«ISO 9001 мен ISO 14001 бойынша климаттың өзгеруі мәселелері жөніндегі аудит жүргізу нұсқаулығы» — қайта сертификаттау кезінде сыртқы аудиторлар нені тексереді және ұйым оған қалай дайындалуы керек?

2. Компания контексті.

Ұйымды және оның контекстін компанияның тәуекелдері мен стратегиясына қатысты түсіну.

• Кейс: қосылған құндылық тұрғысынан контексті қалыптастыру: контекстің тәуекелдермен (6.1-т.) және ИМЖ мақсаттарымен (6.2-т.) өзара байланысы.
• Кейс: ISO 9001:2026 тұрғысынан ұйым климаттың өзгеруіне қалай әрекет етуі керек?

ISO 14001:2026 бойынша контекст қалыптастырудағы жаңа факторлар: ластану деңгейі, табиғи ресурстардың қолжетімділігі, климаттың өзгеруі, биологиялық әртүрлілік және экожүйенің денсаулығы.

Мұны ESG-контекстімен қалай байланыстыруға болады?

• Кейс: ISO 14001:2026 тұрғысынан ұйым климаттың өзгеруіне қалай әрекет етуі керек?

Контекст, Экологиялық саясат және Мақсаттардың өзара байланысы — олардың қайсысы өзгеруі тиіс?

3. Мүдделі тараптар, мүдделі тараптардың талаптары мен күтулері.

Мүдделі тараптарды түсіну. Мүдделі тараптар мен контекстің байланысы.

Мүдделі тараптар мен олардың талаптарының мысалдары.

ХҚЕС-тың (S1 & S2) жаңа талаптары және олардың ISO 14001:2026-мен өзара байланысы.

Қабылданған міндеттемелер, олардың компания контекстімен байланысы.

Қабылданған міндеттемелерге сәйкестік дәрежесін бағалау.

Қабылданған міндеттемелерге сәйкестікті бағалау әдістемелерінің мысалдары.

• Кейс: сәйкестікті қандай критерийлер бойынша бағалау керектігін анықтау үшін ЖИ пайдалану.

4. ИМЖ қолдану саласы.

ИМЖ қолдану саласын анықтау және оның контекстпен байланысы.

5. Бизнес-процестер.

Процестік тәсіл.

Контекст пен процестердің өзара байланысы.

Процестерді анықтау тәртібі — үздік тәжірибелер.

• Кейс: компания процестерін анықтау, ИМЖ моделін құру.

Процестерді сипаттау нұсқалары.

• Кейс: компанияның негізгі бизнес-процестерін сипаттау.

6. Процестер критерийлері (KPI).

Критерийлер түрлері: input KPI және output KPI.

Критерийлер мен компания стратегиясының өзара байланысы.

• Кейс: процесс критерийлерін анықтау (input KPI және output KPI).
• Үздіксіз бағалау: ISO-ның 4-бөлімі бойынша тест.

2-модуль: Көшбасшылық және тәуекел-менеджмент.

7. Жоғары басшылықтың көшбасшылығы.

ISO 9001:2026 стандартындағы жаңа талап: сапа мәдениеті мен этикалық мінез-құлықты дамыту.

• Интерактивті тест: компаниядағы сапа мәдениетінің қазіргі деңгейін анықтау.

8. Тәуекел-бағдарлы ойлауды қолдануды дамыту.

Тәуекел және белгісіздік — терминдердің анықтамалары

Мақсаттарға жету тәуекелдерін анықтау үшін MECE (Mutually Exclusive & Collectively Exhaustive) әдісін пайдалану.

• Практикалық жеке жұмыс: тренинг қатысушыларының Мақсаттарына (KPI) жету тәуекелдерін анықтау.
• Кейс және практикалық жұмыс: тәуекелдерді анықтау үшін ЖИ пайдалану (арнайы промт көмегімен).

9. ИМЖ саясаты.

Саясат пен контекстің өзара байланысы.

10. Міндеттер, жауапкершілік және өкілеттіктер.

Үш құрамдас бөліктің барлығын — міндеттерді, жауапкершілікті және өкілеттіктерді белгілеудің маңыздылығы.

• Кейс: «Deepwater Horizon» — өкілеттіктің «параличінен» болған апат.
• Практикалық топтық жұмыс: міндеттерді, жауапкершілікті және өкілеттіктерді анықтау.

Ұсынымдар: ұйымда міндеттерді, жауапкершілік пен өкілеттіктерді қалай құру және декомпозициялау керек.

• Үздіксіз бағалау: ISO-ның 5-бөлімі бойынша тест.
• Топтық ойын: тәуекелдерді ескере отырып шешім қабылдау — «Монти Холл парадоксы».

3-модуль: Операциялық басқару және өмірлік цикл.

11. Тәуекелдерді басқару процесі.

— тәуекелдерді анықтау;

— тәуекелдерді талдау және бағалау: «галстук-бабочка» (bow-tie) және «5 неге» әдістері.

— тәуекелдерді өңдеу: тәуекелдерді өңдеудің 6 тәсілі.

• Кейс: тәуекелдерді басқару процесін негізгі бизнес-процестерге интеграциялау.

12. Экологиялық аспектілерді анықтау және бағалау.

Экологиялық аспект (ЭА) деген не — мысалдар.

Ұйым басқара алатын ЭА мен ол әсер ете алатын ЭА арасындағы айырмашылық неде — мысалдар.

Экологиялық аспектілерді өмірлік циклді ескере отырып анықтау бойынша ISO 14001:2026 жаңа талаптары.

• Кейс: ЭА-ны өмірлік циклді ескере отырып анықтау.

Маңызды экологиялық аспектілерді (МЭА) анықтау — мысалдар.

Аномальды жағдайлар мен ықтимал авариялық жағдайларда МЭА анықтаудағы айырмашылық неде — мысалдар және 8.2-т. «Авариялық жағдайларға дайындық және оларға ден қою» тармағымен байланыс.

• Кейс: маңызды ЭА-ны өмірлік циклді ескере отырып анықтау.
• Кейс: МЭА-ға жауап ретінде іс-шараларды өмірлік циклді ескере отырып жоспарлау.

13. ИМЖ мақсаттары.

ИМЖ мақсаттарын тұжырымдаудағы жиі кездесетін қателер және оларды жою тәсілдері.

Өзара байланыс: Стратегия — Контекст — Саясат — Мақсаттар.

ISO 14001:2026 және DIS / ISO 9001:2026 жаңа талаптарына сүйене отырып Мақсаттарды қалай тұжырымдау керек.

14. ИМЖ мақсаттары бойынша іс-шаралар.

Мақсаттар бойынша іс-шараларды әзірлеу кезіндегі ISO 14001:2026 қосымша талаптары.

• Кейс: ЭМЖ Мақсатын анықтау және оған жету бойынша іс-шараларды әзірлеу.
• Кейс: ИМЖ мақсаттарына жету тәсілдері ретінде ЖИ құралдарын пайдалану.

15. Өзгерістерді жоспарлау.

DIS / ISO 9001:2026 бойынша СМЖ мен ISO 14001:2026 бойынша ЭМЖ-де «өзгеріс» деген не — мысалдар.

ISO 14001:2026 және DIS / ISO 9001:2026 стандарттарындағы өзгерістерді басқару бойынша жаңа талаптар.

• Кейс: ЭМЖ мен СМЖ-дегі өзгерістерді жоспарлау.
• Ойлау тұзағы: «Жоспарлау қателігі» және оны азайту тәсілдері.
• Үздіксіз бағалау: ISO-ның 6-бөлімі бойынша тест.

16. Ресурстар.

Персоналдың құзыреттілігі.

• Ойлау тұзағы: «Даннинг-Крюгер эффектісі» және оны азайту тәсілдері.

Персоналдың хабардарлығы — DIS / ISO 9001:2026 жаңа талаптары.

Коммуникация: СМЖ мен ЭМЖ коммуникациясындағы айырмашылықтар.

• Кейс: ЭМЖ-дегі ішкі және сыртқы коммуникация.

Құжатталған ақпарат — талаптарды талдау және түсіндіру.

Компанішілік білім базасы.

• Үздіксіз бағалау: ISO-ның 7-бөлімі бойынша тест.

17. Қызметті жоспарлау және оны басқару.

DIS / ISO 9001:2026 талаптарына шолу.

ISO 14001:2026 талаптарын егжей-тегжейлі талдау:

— операциялық критерийлерді белгілеу;

— осы операциялық критерийлерге сәйкес процестерді басқару.

• Кейс: операциялық критерийлерді белгілеу және олардың негізінде процестерді басқару (ЭА анықтау және маңызды ЭА-ны бағалау бойынша алдыңғы кейспен байланыс, 6.1-т.).

Сыртқы процестерді басқару және оларға әсер ету (ISO 14001:2026-ның жаңа талабы) — айырмашылығы неде: мысалдар.

• Кейс: сыртқы процестерді басқару мен оларға әсер ету түрі мен дәрежесі.

Өнім/қызметтің өмірлік циклінің барлық кезеңдерінде критерийлерді анықтаудың маңыздылығы.

• Кейс: өнімді оның өмірлік циклінің барлық кезеңдерінде басқару (өмірлік цикл перспективасы).

18. Авариялық жағдайларға дайындық және оларға ден қою.

Апаттарды жою жоспарын (АЖЖ) әзірлеу.

• Кейс: АЖЖ-ны ЭА анықтау және маңызды ЭА-ны бағалау бойынша алдыңғы кейспен байланыстыра отырып әзірлеу, 6.1-т.
• Үздіксіз бағалау: ISO-ның 8-бөлімі бойынша тест.

4-модуль: Бағалау, аудит және жақсарту.

19. Қызмет көрсеткіштерін бағалау.

Мониторинг, өлшеу, талдау және бағалау арасындағы айырмашылық неде — мысалдар.

• Кейс: ЭА анықтау және маңызды ЭА-ны бағалау бойынша алдыңғы кейспен байланыстыра отырып ЭМЖ-дегі мониторинг пен бағалау, 6.1-т.

20. Ішкі аудит.

Ішкі аудиттегі (ІА) PDCA циклі.

ISO 19011-ге сәйкес ІА жүргізудің 7 қағидаты.

ІА жүргізудегі негізгі мәселелер: талаптар; олардың орындалуы; сәйкессіздік деңгейі; ұсыным немесе сәйкессіздік? — және оларды шешу тәсілдері.

ІА бағдарламасы және ISO 14001:2026 мен DIS / ISO 9001:2026-дегі жаңа талаптар.

Тексеруге таңдалған процестердің маңыздылығына, алдыңғы ІА нәтижелеріне, сондай-ақ ұйымға әсер ететін өзгерістерге сүйене отырып ІА бағдарламасын қалай қалыптастыру керек.

ІА үшін Мақсат қою.

• Кейс: стандарттардың жаңа талаптарына сәйкес ІА бағдарламасын қалыптастыру.
• Кейс: тәуекел-бағдарлы ІА жоспарын әзірлеу.
• Кейс: ішкі аудитті автоматтандыру: ЖИ есептер жазуға және сәйкессіздіктерді іздеуге қалай көмектеседі.

21. Жоғары басшылық тарапынан талдау.

ЭМЖ мен СМЖ-дегі кіріс және шығыс деректеріндегі айырмашылық.

22. Жақсартулар.

ЭМЖ мен СМЖ-де сәйкессіздіктерді басқару және түзету әрекеттерін (ТӘ) әзірлеудегі айырмашылық.

• Кейс: ЭМЖ мен СМЖ-дегі сәйкессіздіктер және ТӘ әзірлеу.

ЭМЖ мен СМЖ-нің жарамдылығы, барабарлығы және нәтижелілігі — түсіндірмелер мен мысалдар.

• Кейс: ЭМЖ мен СМЖ-нің жарамдылығын, барабарлығын және нәтижелілігін арттыру.
• Үздіксіз бағалау: ISO-ның 9 және 10-бөлімі бойынша тест.

23. «ISO талаптары мен жағдайларын интерактивті талдау» топтық ойыны.

Сұрақтарға жауаптар.

Курстың аяқталуы.